ءسىز باقىت اكەلەتىن تورتجاپىراقتى مارسيليانى (Marsilea quadrifolia) وسىرەسىز

تورتجاپىراقتى مارسيليا (Marsilea quadrifolia) تورتجاپىراقتىلىق فورماسى جاپىراقتارىمەن پاپوروتنيك-وسىمدىگىنە جاتادى. وسىمدىك-پاپوروتنيك جانە تورتجاپىراقتى دەگەن سوزدەر ءبىر-بىرىنە كەلىسپەيتىن سەكىلدى دەپ ويلامايسىز با؟ كەرسىنشە، بۇل سوزدەر وسى كەرەمەتتى، دەكوراتيۆتى، باقبانشىلىققا كوبىندە بەلگىسىز وسىمدىكتى سيپاتتايدى.

مارسيليادا باتەڭكەنىڭ باۋىنا ۇقسايتىڭ ۇزىڭ تامىرساباعى بار. تامىرساباعىنان ءتورت گۇلجاپىراققا بولىنەتىن، سۋدىن بەتىندە قالقىپ تۇراتىن جاپىراقتار وسەدى. فورماسى ءتۇزۋ، ءبىر قاراعاندا تورتجاپىراقتى جوڭىشقاعا ۇقسايدى. كۇزدە تامىرساباعىن سۋدان شىعارساڭىز، ىلىنگەن ۇلكەڭدىگى بۇرشاقتاي قۇرىلىمداردى بايقايسىز. ولاردىڭ ىشىندە ۇرىقتارى (ۇرىقتارى سپورا بولعانى سوڭ ونى پاپوروتنيكە جاتقىزادى) ساقتالانادى. بۇل وسىمدىك وڭتۇستىك امەريكادان باسقا ءبارى كونتينەنتەرىندە ءنارلى زاتتارعا باي جاساندى جانە تابيعي سۋ قويماسىندارىندا وسەدى. سولتۇستىك امەريكاعا ول سىرت جاقتان اكەلىنگەن جانە بۇل جەردە وسىمدىك-اگرەسسور بوپ سانالادى. پولشانىڭ تابيعي جەرلەرىندە ول جويىلىپ كەتتى، گوچالكوۆيتسكيي كولىندە وسىمدىكتى ەكوسيستەماعا قايتارۋ ءۇشىن زەرتتەۋلەر وتكىزىلىپ جاتىر. سلوۆاكيادا لاتوريتسا وزەنىنىڭ الابىنىڭ ۷ جەرىندە وسەدى. كەزىندە ول Bodrog، Labored، Uh وزەندەردىڭ اۋماعىندا دا كەزدەسەتىن. چەحيادا ول وسپەيدى.

تروپيكالاردا تۋىستى بولىپ كەلەتىن بىرنەشە تۇرلەرى وسەدى، بىراق ولار جىلۋلىقتى سۇيەتىن بولعانى سوڭ ءبىزدىڭ جاعدايدا وسۋرەگە جارامايدى. ولاردىن كەيبىرەۋىن اكۆاريۋمدا وسىرەدى.

قولمەن وسىرگەندە تورجاپىراقتى مارسيلياعا (Marsilea quadrifolia) ەشقانداي ەرەكشە جاعداي كەرەكتى ەمەس. ونى ءوسىرۋ ءۇشىن كەز كەلگەن سۋى بار، ءبىراز باقشانىڭ توپىراعى كوسىلعان ىدىس جاراي بەرەدى. ونى ەشكانداي قيىندىقسىز مولشەرى ۲۰x۲۰x۱۰ cm ۆاننادا وسىرۋگە بولادى. جىل بويى دالادا ۇستاۋعا بولادى (ايازعا قاتىپ قالمايدى). ءونىڭ تالاپشىلسىز جانە باعۋعا جەنىل بولعاننان، ونى كەز كەلگەن ادام كەز كەلگەن جەردە وسىرە الادى (كىشكەنە ۆاننودا دا، كادىمگى سۋدى جىبەرەتىن تەسىكتەرى جوق گۇل قۇمىراسى دا، دالاداعى تەرەزە الدىندا دا).

كەڭىستىگى شەكتەلگەن اۋەسكەر باقبانشىلار ءۇشىن ەڭ دۇرىس شەشىم ول قۇرىلىستىڭ ەرىتىندىسىنە ارنالعان ۆاننالاردا ءوسىرۋ (ولار ۶۰ جانە ۸۰ ليترلىق بولادى، باعاسى ۱۰ ەۋروعا شامالاس). تۇبىنە مولشەرى ءبىر كۇرەك توپىراق سالىڭىز (۵ سم جەكتىلىكتى). سونان سوڭ ونى شەتىنە دەيىن سۋ تولتىرساڭىز، مارسيليا ءۇشىن ەڭ جاقسى جاعداي جاسايسىز. بۇنىڭ ارتىقشىلىعى – ونى قىسقى باقتا نەمەسە ءۇيدىڭ تەرەزە قاسىندا (ەڭ جاقسىسى بالكون تەرەزەسى)، سوندا وسىمدىك ەڭ جىلى، كۇن ساۋلەتى جاعىندا تۇرادى، ال جازدا ونى باققا نەمەسە وڭتۇستىك جاقتاعى بالكونعا شىعارۋعا بولادى.

الايدا، باقتىڭ كولشەگىندە ول ەرەكشە اسەم بولىپ كوزگە كورىنەدى. كولىشىكتىڭ ىشىنە كىشەنە عانا كادىمگى باقتان الىڭعان سازداقتى توپىراقتى تۇبىنە سەبىپ، سوعان مارسيليانىڭ تامىرساباعىنىڭ ءبىر ءتىلىمىن سالساڭىز جەتەدى. سودان سوڭ وسىمدىككە ءسىزدىڭ كومەگىڭىز قاجەت ەمەس، ول ءوزىنىڭ شاماسى جەتەدى. سۋدىڭ دەڭگەيىنە مارسيليا ءوزى بەيىمدەلەدى، سۋدىن ساپاسىنا كوپ كونىل بولمەيدى. سوندىقتان ءسىز ونى دەڭگەيى ءار ءتۇرلى رەزەرۆۋارلاردا وسىرە الاسىز (۵-۱۰۰ cm). جاپىراقتارى سۋدىڭ بەتىندە قالقىپ تۇرۋ ءۇشىن، مارسيليا ءوزىنىڭ ساعاعىن كەلتىرەدى.

ەڭ دۇرىسى وسىمدىكتى تامىرساباقتارىن ءبولۋ ارقىلى كوبەيتۋ. تامىرساباقتىن كىشكەنە عانا (۱۰ سم) بولىگى قاجەت، جازدىڭ ىشىندە سۋدىن بەتىندە تورتجاپىراقتاردان تۇراتىن كەرەمەت „كوگال“ پايدا بولادى.

««« الدىڭعى ءماتىن: ءبىز پەپينو وسىرەمىز كەلەسى ءماتىن: ءبىز ۋستريتسالىق ۆەشەنكاسىن وسىرەمىز (Pleurotus ostreatus) »»»

بەيسەنبى 7.1.2010 15:53 | قاعازعا باسۋ | سۋدا جانە باتپاقتا وسەتىن وسىمدىكتەر