كاليمانتان مانگوسى, كاستۋري - Kasturi، Mangifera casturi
كاليمانتان مانگوسى (Mangifera casturi) نەمەسە جەرگىلىكتى اتاۋى Kasturi، بيىكتىگى شامالى ۱۰-۳۰ m تروپيكالىق اعاش. ول وسەتىن ايماق شاعىن، تەك عانا وڭتۇستىك بارنەوداعى (ءۇندىستان) باندجارماسين اۋماعىندا كەزدەسەدى. قازىرعى ۋاقىتتا زاڭسىز اعاشتاردى كەسۋ ارقاسىندا ول تابيعاتتا جوعالىپ كەتتى. بىراق ول ءوزىنىڭ ءدامدى جەمىستەر ءۇشىن ءالى دە وسىرىلەدى.
كاليمانتان مانگوسىنىڭ (Mangifera casturi) جەمىستەرى مانگونىڭ باسقا تۇرلەرىمەن سالاستىرعاندا قىشكەنە بولادى. ارقايسى جەمىستىڭ سالماعى ۵۰-۸۰ گرامم. شيكى جەمىستىڭ ءتۇسى جاسىل، بىراق پىسكەندە، ولاردىڭ ءتۇسى كۇلگىن رەڭكىسىمەن قونىر نەمەسە كۇلگىن-قارا بولادى. ءتۇستىڭ گامماسى مانگونىڭ ءتۇرىن انىقتاۋ ۇشىندە ماڭىزدى (M. casturi). Mangifera casturi ۳ تىركەلگەن ءتۇرى بار: Kasturi، Mangga Cuban جانە Pelipisan. Kasturi – ءوزىنىڭ حوش ءيىستىڭ ارقاسىندا ەڭ تانىمالىسى. ال Mangga Cuban جانە Pelipisan ءجيى ءارتۇرلى سورتتارعا بولىنەدى. بىراق كاۋستري سەكىلدى حوش ءيىستى Pelipisan كەزدەسسە، ونى Kasturi گيبريدىنە جاتادى دەگەندى بىلدىرەدى. ونىڭ ستاتۋسىن انىقتاپ بەلگىندىرۋ ءۇشىن ءالى تالاي زەرتتەۋ وتكىزۋ كەرەك.
ىشكى جۇمساقى قىزعىلت سارى، ال قۇرىلىمى تالشىقتى، ەرەكشە حوش ءيىستى. كاستۋريدى مانگومەن (Mangifera indica)، سالىستىرسا، Kasturi جەمىسى ونداي ءدامدى بولماعانىمەن كۇشتىرەك، جۇمساق حوش ءيىسى بار.
Kasturi وڭتۇستىك بارنەودا جانە ونىڭ كورشى ايماقتارىندا وتە تانىمالى. ونىڭ حوش ءيىسى سونداي جاعىمدى بولعان سوڭ، جەمىس تۇرالى ەسكى ءان بار: “Seharum kasturi، seindah pelangi، semuanya bermula.” ول: “و، Kasturi سەكىلدى حوش ءيىستى، كەمپىرقوساق سەكىلدى ادەمى. بۇل ماحاببات ءوزىنىڭ ساپارىن باستايدى. ” دەگەن ماعىنانى بىلدىرەت.
زاڭسىز اعاش كەسۋ وسى ءتۇردىڭ تابيعاتتا جوعالۋىنا اكەلدى. قۇرىلىس اعاشى كوپ بولعانى سوڭ، كاليمانتان مانگو اعاشى جويلىپ كەتۋ قاۋپىندە. بۇل اعاشتى جەرگىلىكتى تۇرعىندار باقتارىندا نەمەسە شاعىن شارۋاشىلىعىندا شەكتەۋلى وسىرەدى.
باسقا جەمىس تروپيكالىق اعاشتارمەن سالىستىرعاندا، ءجاي ءوسۋ قاسيەتتى ارقاسىندا، كالامانتان مانگوسى يندونەزيانىڭ ۇلكەن پلانتاتسيالارىندا وسىرىلمەيدى. كاليمانتان مانگوسىنىڭ پلانتاتسيالارىن تەك عانا كەيبىر ايماقتاردا (ماتارامان (Mataraman) وبلىسىندا، باندجار (Banjar) جانە باندجارسامين (Banjarmasin) اۋداندارىنداعى كەيبىر جەرلەرىندە) كەزدەسۋگە بولادى. ۱۹۸۰ جىلى ماتارامانا تۇرعىندارى مانگونى شەكتەۋ كولەمدە ەگىزىپ كورگەن. ءبىرىنشى جەمىستەردى ولار ۲۰۰۵ جىلى جيناي باستادى. جەمىستەرى مول بولعانىمەن، ول سۋرانىستى قامتاماسىزداندىرىلماعان.
كاليمانتان مانگوسىنىڭ قولدانۋى تەك عانا جەمىستەرىمەن جانە اعاشىمەن شەكتەلەدى. دىڭگەگىنىڭ ديامەترى ۱ مەتر بولعانىمەن، باندجاردار (وڭتۇستىك بورنەونىڭ ىشكى جانە جاعالاۋداعى جەرلىكتى ەتنوستار توبى) اعاشتىڭ ءجاي وسەتىن ءۇشىن تەك عانا جەمىستەرىن قولدانۋعا بەيىمدى. سوندىقتان باندجارلار اعاش وڭدەۋشىن ساپاسى بىردەي نەمەسە جوعارى باسقا اعاشتاردىڭ تۇرلەرىن تاڭدايدى. اعاش بيىك بولعانى سوڭ، جەمىستەردى جيناۋ ءۇشىن قول جەتكىزۋ وڭايعا سوقپايدى. جەرگە تۇسكەن جەمىستەردىڭ ساپاسى تومەن بولادى.
جەمىستەردى شيكىدەي نەمەسە دجەم Kasturi رەتىندە وندىرىلگەن تۇرىندە پايدالانۋعا بولادى. بىراق ونى وسىرۋشىلەر وزدەرى پايدالانعان سوڭ، جەمىستەرى ساۋدادا سيرەك كەزدەسەدى. مانگودان دايندالىنعان پيۋرە، كونفيتيۋر نەمەسە – dodol (ءداستۇرلى پەچەنە) سەكىلدى باسقا دا ونىمدەردى دايىنداۋعا بولادى. بىراق بۇل ونىمدەر كوپ سۋرانىسقا يە بولعان سوڭ سيرەك كەزدەسەدى، ولار باندجارلاردىڭ سۇيكتى جەمىستەرى. جەمىستەر ءبىر شاما قىمبات بولسادا، ءوزىنىڭ عاجاپ ءدامى ءۇشىن باندجارلاردىڭ اراسىندا قاشاندا سۇرانىسقا يە بولادى.
««« الدىڭعى ءماتىن: Parajubaea torallyi پالماسى كەلەسى ءماتىن: مانگونى ۇرىقتاردان ءوسىرۋ »»»
جۇما 15.1.2010 18:35 | قاعازعا باسۋ | ەكزوتيكالىق وسىمدىكتەر
KPR كلۋب تۇرالى
وسىمدىكتەردى ءوسىرۋ تاجىريبەنىزبەن ءبولىسىنىز. سول تۇرالى ماقالا جازىپ, ونى ءوز تۇعان تىلىنىزدە بوتانيكس جۋرنالىنا جاريالانىزدار. تولىعىراق اقپارات الۋشىن بىزبەن بايلانىسىڭىزدار.