Breadfruit Artocarpus odoratissimus, Marang

Lubasi lwa Breadfruit (Artocarpus) lunani mifuta ye 60 ya likota ze sa tutulehangi matali za Moraceae (lubasi lwa mulubeni kapa lubasi lwa feiga). Li fumaneha kwa Mboela Upa wa Bucabela ni mwa lioli za liwate la Pacific. Breadfruit (tolwana ye li sinkwa) iswana hahulu ni Ficus (likota za feiga). Mufuta wa Breadfruit ye limiwa hahulu ki Artocarpus altilis. Likota zeñwi ze cwale ka Artocarpus communis, Artocarpus integer (Cempedak), Artocarpus heterophyllus (Jackfruit, Nangka) ni Artocarpus odoratissimus (Marang) ni zona li wela mwa lubasi lwa Breadfruit.

Mwa taba ye lu fitisa ku mina kota ye bizwa Marang (Artocarpus odoratissimus). Ki kota yesa tutulehangi matali ye fumaneha mwa Sooli sa Borneo mwa Indonesia. Kono icaliwa hahulu mwa linaha ze li bukaufi za Malaysia, Thailand, ni Phillipines. Mwa lipuo za teñi koo izibwa ka mabizo a Atau, Keiran, Loloi, Madang, Marang, Pi-ien, Pingan, Tarap, Terap, ni Khanun Sampalor. Ki kota ye sa zibahali mwa linaha zesika pundiwa fa. Mwa naheñi ihulanga mwa mashabati mwa liñambamo.

Kota ya Artocarpus odoratissimus ihulanga ku fita fa limita ze 25; mi matali a yona a ezanga lisentimita ze mwahalaa 16 ni 50 ni bukima bwa lisentimita ze mwahalaa 11 ni 28.

Kaku ba ye kona ku zwala isali yona, kota ilinwi fela ya kona ku itusiswa sina peu. Litolwana za kota ye kize tala, za mutopo, za butelele bobueza lisentimita ze16 ni bukima bo bueza lisentimita ze 13, li weita kilo iliñwi mi li kona ku ciwa butala kapa ha se li apeilwe. Kono litoze zateñi linani ku apeiwa lisika ciwa kale.

Breadfruit ki sico sa butokwa kwa batu ba kwa Mboela Upa wa Bucabela (South East Asia). Mwahali ki tolwana ye sweu, mi imunati, ya munko o buhali sina (Durio, tolwana ye nunka ka ku fitisisa mwa lifasi).

Nzila yende kaku fitisisa yak u cala Marang Artocarpus odoratissimus kika lipeu. Lipeu zenca limelanga hande mi likona ku shoshela mwa sunda iliñwi. Kono lipeu li tuhelanga ku mela hande haseli bulukilwe lisunda zetalu. Kacwalo lipeu li lukela ku calwa mwa lishabati li sa kutulwa fela. Likota ze hali imeleli fela mi kikasiwela li sinyiwa ki bukokwani kapa matuku.

Breadfruit haikoni ku mela mwa libaka ze hazelanga. Kabakala kuli isimuluha koku futumala, isike ya calwa mwa libaka ze bata ku ya kwatasaa 7 °C. Mwa libaka ze futumala kappa ze sa bati hahulu, Breadfruit ikona ku calwa mwa gadeni, kono iswanela ku bulukwa mwandu haiba ku bata hahulu.

Tolwana ya Marang Artocarpus odoratissimus, Borneo, Indonesia

Tolwana ya Marang Artocarpus odoratissimus, Borneo, Indonesia

Tolwana ya Marang Artocarpus odoratissimus, Borneo, Indonesia

Siswaniso sa tolwana ya Marang Artocarpus odoratissimus, Borneo, Indonesia

Siswaniso sa Marang Artocarpus odoratissimus, Borneo, Indonesia

Siswaniso sa Marang Artocarpus odoratissimus, Borneo, Indonesia

««« Taba ya kwamulaho: Ku cala makoto ni lipeu za lipalisa Taba ye tatama: Mwa ku bulaela bukokwani bobu bizwa bean weevil? »»»

Pelekelo 23.12.2023 19:37 | Ku printa | Limela ze zwelela kusili