Ğəcəyep Welwiçiə (Welwitschia mirabilis) – tere qazılmanı üsteregez

Ğəcəyep Welwiçiə (Welwitschia mirabilis) – ul bik borınğı üsemlek, xəzerge waqıtta barı tik Atlantik oqean buylarında, Namibiə həm Anğolanıŋ kɵnyağındağı keçkenə territoriədə üsə. Ağaç bulıp kürenməsə də, ul ağaç. Üsemlek ber tamır-bürənədən həm ike gel üsə torğan yafraqtan tora. Yafraqları ike zur uralğan 2–4 metr ozınlıqtağı lentalarnı xəterlətə, şuŋa kürə welwiçiə çüp oyasın xəterlətə. Yafraqları ber tuqtamıy üsə həm oçları kibep munçalağa əylənə.

Şuŋa kürə welwiçiə ğɵmere buyına (xətta cimeş ɵlgergən waqıtta da) üsep çığa torğan üsemlek stadiəsendə bula, bu üsemleklər dɵnyasında çığarılma bulıp tora. Welwiçiə ike ɵyle üsemlek, şuŋa kürə orlıq barlıqqa kiler ɵçen ike üsemlek kirək – ata həm ana. "Çəçəklər" kürkələrdə urnaşa (ılıslılar həm sağɵwniklardağı sıman), kürkələr isə yafraq eçlərennən çıqqan sıman kürenə. Ana kürkələr ɵlgergəç tarqalalar həm küp sanlı cil belən taratıla torğan ciŋel orlıqlar barlıqqa kiterələr. Filoğenetika buyınça welwiçiə bik borınğı üsemlek gruppasına – gnetlılarğa (Gnetopha) kerə, alar ılıslılarnıŋ tuğandaşları bulalar. Gnetlılarğa ɵç ıru kerə: gnetum (Gnetum) – lianasıman zur yafraqlı üsemleklər, efedra (Ephedra) – quaqlar həm yalğız welwiçiə.

Welwiçiə anı 1860 yılda açqan Sloweniə botanigı Fridrix Welwiç (Friedrich Welwitsch) isemen yɵrtə. Ul Namibiəneŋ dəwlət gerbında da taswirlanğan.

Çülneŋ ekstremal şartlarına ul bik yaxşı künekkən. Yawım-tɵşemgə gel kirəge yuq, oqeannan kilə torğan tomannar da citə. Anı üstergəndə monı istə totarğa kirək. Uŋışsızlıqnıŋ tɵp səbəbe – artıq su sibü həm üsemlekneŋ çerüe. Şuŋa kürə orlıqlarnı grawiylı həm qomlı (2–5 mm zurlıqtağı küzənəkle) tufraqqa utırtırğa kirək. Bu artıq dımnı totmıy torğan tufraq. Sunı bik əkren sibərgə, ə in yaxşısı – bɵrkergə kirək. Orlıqlar çılatqannan soŋ ber atnada tişelep çığalar. Üsemlekne kɵnyaq tərəzə tɵbendə üsterep bula. Üstergəndə küp sabırlıq kirək, çɵnki ul bik ozaq üsə, ul çın dinozawr. Aŋa kirəkle qədər qorı həm yaqtı cirdə totsağız, ul sezdən küp kübrək yəşəyəçək.

««« Uzğan məqələ: İkmək ağaçı (Artocarpus odoratissimus) Aldağı məqələ: Üsemleklərne orlıqtan üsterü buyınça instruqsiə »»»

Düşəmbe 2.11.2009 12:32 | Bastıru | Ekzotik üsemleklər